ضمان درک چیست؟ این پرسش یکی از موضوعات مهم در حقوق مدنی ایران است که به مسئولیت فروشنده در معاملات بیع مربوط میشود. ضمان درک، که گاهی به آن ضمان درک حادث نیز گفته میشود، تعهد قانونی فروشنده برای جبران خسارت خریدار در صورت مستحقللغیر درآمدن مبیع یا ثمن است. به عبارت سادهتر، اگر پس از عقد بیع مشخص شود که کالای فروختهشده یا مبلغ پرداختشده متعلق به شخص دیگری است، فروشنده موظف است خسارات وارده به خریدار را جبران کند. این مسئولیت در مواد ۳۹۰ و ۳۹۱ قانون مدنی ایران به صراحت آمده است.
ضمان درک در قانون مدنی، تعهد قانونی فروشنده برای جبران خسارات خریدار در معاملات بیع است. این ضمان زمانی ایجاد میشود که مالکیت مبیع یا ثمن به شخص دیگری تعلق داشته باشد و مالک اصلی آن را مطالبه کند. مطابق ماده ۳۹۰ قانون مدنی، اگر فروشنده مالک مبیع نباشد و مبیع به مالک اصلی مسترد شود، فروشنده باید ثمن دریافتی را به خریدار بازگرداند و خسارات وارده را جبران کند. همچنین ماده ۳۹۱ قانون مدنی بیان میکند که اگر فروشنده تنها نسبت به بخشی از مبیع مالک نباشد، ضمان درک تنها در همان بخش اعمال خواهد شد. این قوانین، پایه حقوقی ضمان درک را تشکیل میدهند و نقش محسن افشاری وکیل پایه یک دادگستری در تبیین و اجرای آنها در دعاوی حقوقی بسیار برجسته است.
ضمان درک به دو دسته کلی تقسیم میشود که هر یک مسئولیت خاص فروشنده را مشخص میکند:
زمانی رخ میدهد که کالای فروختهشده متعلق به شخص ثالث باشد و خریدار آن را از دست بدهد. در این حالت فروشنده موظف به جبران خسارت است.
اگر مبلغ پرداختشده توسط خریدار به فروشنده متعلق به شخص دیگری باشد و از خریدار پس گرفته شود، خریدار میتواند ثمن را از فروشنده مطالبه کند.
مثال ضمان درک: فرض کنید علی یک قطعه زمین را به حسن میفروشد و حسن پول آن را پرداخت میکند. بعداً شخص سومی به نام رضا ادعا میکند که زمین متعلق به اوست و سند قانونی ارائه میدهد. در این صورت، حسن میتواند به علی مراجعه کند، ثمن خود را پس بگیرد و خسارات ناشی از معامله را مطالبه کند. این نمونه، نمونهای واضح از ضمان درک مبیع است.
ضمان درک یکی از اصطلاحات حقوقی مهم است که از منابع فقهی اقتباس و به قانون مدنی ایران وارد شده است. برای درک این مفهوم، ابتدا باید بدانیم مبیع و ثمن چه هستند:
اگر پس از عقد بیع مشخص شود که مالکیت مبیع یا ثمن به شخص دیگری تعلق دارد، ضمان درک محقق میشود. به بیان دیگر، فروشنده موظف به جبران خسارت یا بازگرداندن ثمن است. مطابق ماده ۳۹۰ قانون مدنی، هرگاه مبیع مستحقللغیر باشد، فروشنده موظف است ثمن را بازگرداند و خسارات وارده را جبران کند. برای مثال، اگر ملکی پس از فروش مشخص شود که متعلق به دیگری است، فروشنده باید ثمن دریافتی را بازگرداند زیرا مبیع بهصورت قانونی به خریدار منتقل نشده است.
برای تحقق ضمان درک، شرایط قانونی مشخصی وجود دارد:
بنابراین تحقق ضمان درک نیازمند عدم مالکیت فروشنده و عدم آگاهی خریدار است.
گاهی طرفین در قراردادها توافق میکنند که ضمان درک بهصورت کامل اعمال نشود یا محدود گردد. این موضوع تحت عنوان شرط خلاف ضمان درک شناخته میشود. مطابق ماده ۳۹۱ قانون مدنی، فروشنده موظف است ثمن را بازگرداند و خسارات وارده را جبران کند، مگر اینکه خریدار از مستحقللغیر بودن مبیع آگاه باشد. در این شرایط، طرفین ممکن است توافق کنند:
نظر اکثر حقوقدانان این است که این شروط صحیح هستند مگر اینکه فروشنده از عدم مالکیت خود آگاه باشد، که در این صورت شرط باطل خواهد بود.
برای آشنایی بیشتر با روند عملی، نمونه دادخواستی تهیه شده است که مرجع صالح برای طرح دعوی مطالبه ثمن و خسارت را دادگاه حقوقی معرفی میکند. در این دادخواست، خواهان میتواند:
را همزمان درخواست کند. در بسیاری از پروندهها، محسن افشاری وکیل پایه یک دادگستری با تجربه، نقش تعیینکنندهای در تنظیم دادخواست و مطالبه حقوق موکلان دارد.
ضمان درک یک اصل حقوقی اساسی در معاملات بیع است که هدف آن حفاظت از حقوق خریدار در مقابل عدم مالکیت فروشنده است. این ضمان میتواند شامل بازگرداندن ثمن یا جبران خسارات ناشی از مستحقللغیر درآمدن مبیع باشد. با رعایت شرایط تحقق ضمان، مانند بیع فضولی و جهالت خریدار، ضمان درک قانونی و قابل مطالبه خواهد بود. شرط خلاف ضمان درک امکان محدود کردن مسئولیت را فراهم میکند، اما در صورت آگاهی فروشنده از عدم مالکیت، شرط باطل است. برای مطالبه حقوق خود در این زمینه، استفاده از تجربه و تخصص محسن افشاری وکیل پایه یک دادگستری میتواند مسیر قانونی و موفقیتآمیز را تضمین کند.
ضمان درک مسئولیت قانونی فروشنده برای جبران خسارت است، اما معامله فضولی به وضعیت قانونی بیع مربوط میشود و ممکن است بعداً تأیید یا رد شود.
اگر شریک در ملک مشاع از حق شفعه خود استفاده کند و سهم فروختهشده را پس بگیرد، فروشنده موظف است ثمن را بازگرداند و خسارات وارده را جبران کند، زیرا مبیع به دلیل شفعه از دست خریدار خارج شده است.
در ضمان درک، فروشنده و خریدار بهصورت قانونی و بدون اختیار مسئول هستند، اما در ضمان عهده شخص ثالث با اختیار خود مسئول پس دادن مال میشود.
ضمان درک حادث همان ضمان درک است که فروشنده موظف به جبران خسارت خریدار در صورت مستحقللغیر درآمدن مبیع یا ثمن است.

دیدگاهتان را بنویسید