مستحق الغیر

یکی از سوالات متداول در زمینه معاملات، تفاوت بین معامله فضولی و معامله‌ای است که مال مستحق للغیر باشد. آیا این دو یکسان هستند یا خیر؟ برای پاسخ به این پرسش ابتدا لازم است مفهوم معامله فضولی توضیح داده شود.
مطابق ماده ۲۴۷ قانون مدنی، معامله فضولی به معامله‌ای گفته می‌شود که شخص بدون داشتن مالکیت یا اختیار قانونی (جز در موارد ولایت، وصایت یا وکالت) با مال دیگری انجام می‌دهد. حتی اگر مالک از نظر قلبی رضایت داشته باشد، معامله فقط در صورتی صحیح است که مالک یا نماینده قانونی او پس از وقوع معامله آن را تنفیذ کند.
بنابراین معامله فضولی به معنای معامله با مال غیر بدون داشتن اختیار قانونی است، در حالی که مستحق للغیر بودن به حالتی اطلاق می‌شود که مال به ظاهر در اختیار فروشنده بوده اما مالکیت آن متعلق به شخص دیگری است.
در این زمینه، نظرات حقوقی متفاوت است. برخی حقوقدانان معتقدند که آثار معامله فضولی بر معامله مستحق للغیر نیز قابل اعمال است و هر دو جنبه حقوقی دارند. اما گروه دیگری، مستحق للغیر بودن مال را معادل جرم فروش یا انتقال مال غیر دانسته و به آن نگاه کیفری دارند.
تفاوت اصلی این دو حالت در ماهیت دعوا است: معامله فضولی عمدتاً یک مسئله حقوقی است و رسیدگی به آن در دادگاه‌های حقوقی صورت می‌گیرد، در حالی که معامله یا فروش مال مستحق للغیر می‌تواند جنبه کیفری داشته باشد و رسیدگی آن در دادگاه‌های کیفری انجام می‌شود. به همین دلیل، شناخت دقیق این دو مفهوم برای تعیین مسیر قانونی و نوع پیگیری حقوقی یا کیفری اهمیت زیادی دارد.